Στρογγυλή τράπεζα: Κινηματογραφικά ακροατήρια και ανθρωπολογία. Οι κινηματογραφικές λέσχες ως πεδία συλλογικής δράσης, κριτικής και αμφισβήτησης
Δημαρχείο Κορυδαλλού, Πέμπτη 16 Οκτωβρίου
Την Πέμπτη 16 Οκτωβρίου, στο Δημαρχείο Κορυδαλλού, οι Λέσχες συναντήθηκαν σε μια στρογγυλή τράπεζα με θέμα: “Κινηματογραφικά Ακροατήρια και Ανθρωπολογία. Οι Κινηματογραφικές Λέσχες ως πεδία συλλογικής δράσης, κριτικής και αμφισβήτησης.”
Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο του υβριδικού συνεδρίου “Ανθρωπολόγοι και νέα ακροατήρια: μονοπάτια διδασκαλίας και μάθησης” σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Σύλλογο Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας (ΣΚΑΕ).
Συμμετείχαν εκπρόσωποι Λεσχών απ’ όλη την Ελλάδα: Συμμετείχαν οι Αθηνά Καρτάλου, Γενική Διευθύντρια του ΕΚΟΜΜΕΔ, Κώστας Γασπαρινάτος, από την Κινηματογραφική Λέσχη Κορυδαλλού, Δημήτρης Καλαντίδης Πρόεδρος ΟΚΛΕ, Ρούλα Τζιωρτζιώτη & Καλλίτσα Βλάχου – Κινηματογραφική Λέσχη Πετρούπολης, Γιώργος Αντωνιάδης – Κινηματογραφική Λέσχη Φλώρινας, Λευτέρης Τηλιγάδας – Κινηματογραφική Λέσχη Αγρινίου, Θεόδωρος Πανουτσόπουλος –Κινηματογραφική Λέσχη Αιγίου, Αχιλλέας Σίμος Κινηματογραφική Λέσχη Κορυδαλλού
Μια ζωντανή συζήτηση για το παρόν και το μέλλον των Κινηματογραφικών Λεσχών. Χώροι συνάντησης, διαλόγου, συλλογικής έκφρασης. Εκεί όπου ο κινηματογράφος δεν προβάλλεται απλώς – συμβαίνει.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με την προβολή της βραβευμένης ταινίας μικρού μήκους “Á LA CARTE” των Ταξιάρχη Δεληγιάννη & Βασίλη Τσιουβάρα, παρουσία των δημιουργών.
Στο παρακάτω λινκ το βίντεο της εκδήλωσης https://www.youtube.com/watch?v=aUgdPtNkUa4
ΟΜΙΛΙΕΣ
Ομιλία Δημήτρη Καλαντίδη
Κινηματογραφικά ακροατήρια και ανθρωπολογία
Οι Κινηματογραφικές Λέσχες ως πεδία συλλογικής δράσης, κριτικής και αμφισβήτησης
Ο θεσμός των Κινηματογραφικών Λεσχών πρωτοεμφανίστηκε στη δεκαετία του 1920. Το 1920 ο Γάλλος θεωρητικός και σκηνοθέτης Louis Delluc επινόησε τον όρο «Κινηματογραφική Λέσχη» («Ciné-Club») και ίδρυσε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Le Journal du Ciné-Club» (1920-1921). Επίσης, την ίδια χρονιά άρχισε τη διοργάνωση προβολών με εισήγηση πριν από κάθε προβολή και συζήτηση μετά από αυτή (κινηματογράφοι «Pépinière», 1920 και «Colisée», 1921 και 1922).
Κατά τη διάρκεια της ίδιας δεκαετίας δημιουργήθηκαν στη Γαλλία πολλές ακόμη κινηματογραφικές λέσχες. Κύριος σκοπός τους ήταν η προβολή πρωτοποριακών ταινιών (ταινιών του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού, του Γαλλικού Εμπρεσιονισμού, του Σουηδικού Κινηματογράφου) ή ταινιών που είχαν απαγορευθεί από τη λογοκρισία (Σοβιετικός Κινηματογράφος της δεκαετίας του 1920), όπως επίσης η διοργάνωση διαλέξεων και συζητήσεων μαχητικού χαρακτήρα.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1920 ο θεσμός των Κινηματογραφικών Λεσχών επεκτάθηκε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Αγγλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Γερμανία, Ελβετία, ΕΣΣΔ), όπως και στις ΗΠΑ. Το 1928 δημιουργήθηκε η πρώτη εθνική ομοσπονδία, η Ομοσπονδία Κινηματογραφικών Λεσχών Γαλλίας και στη δεκαετία του 1930 και άλλες εθνικές ομοσπονδίες. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1946, ιδρύθηκε η Διεθνής Ομοσπονδία Κινηματογραφικών Λεσχών (Federation Internationale de Ciné-Clubs).
Από το 1950, επί εβδομήντα πέντε χρόνια συνεχώς, ο θεσμός των Κινηματογραφικών Λεσχών, σε ολόκληρη την Ελλάδα, αποτελεί έναν ζωντανό οργανισμό, μία ενεργή κοινότητα φίλων του κινηματογράφου, εθελοντών, που σκοπό έχει την προβολή της κινηματογραφικής τέχνης και την προαγωγή της κινηματογραφικής παιδείας.
Στη σημερινή εποχή των ραγδαίων οικονομικών, επιστημονικών και περιβαλλοντικών αλλαγών με αντίκτυπο σε επίπεδο κοινωνικό, ψυχολογίας και τρόπου ζωής, στη σημερινή εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των νέων τεχνολογιών, του νέου σκηνικού στον χώρο του κινηματογράφου και γενικότερα του οπτικοακουστικού θεάματος, ο ρόλος των κινηματογραφικών λεσχών καθίσταται ακόμη πιο σημαντικός. Οι κινηματογραφικές λέσχες ως συλλογικές οντότητες αμφισβητούν τον παθητικό ρόλο του θεατή απέναντι στον κινηματογράφο, ωθώντας τον σε ενεργή συμμετοχή ως προς τη διαμόρφωση του προγράμματός τους και δημιουργούν τις προϋποθέσεις διαλόγου με κινηματογραφικούς δημιουργούς, τεχνικούς διαφόρων ειδικοτήτων, ηθοποιούς, συνθέτες, κριτικούς, θεωρητικούς και ιστορικούς του κινηματογράφου. Η συμβολή των κινηματογραφικών λεσχών στην κινηματογραφική παιδεία είναι σημαντική, όπως επίσης και οι δεσμοί των Κινηματογραφικών Λεσχών με τους άλλους φορείς του κινηματογραφικού χώρου.
Οι Κινηματογραφικές Λέσχες σε πολλές πόλεις όπου δεν υπάρχουν κινηματογραφικές αίθουσες καλύπτουν την ανάγκη των κατοίκων για κινηματογράφο. Σε κάποιες περιοχές, οι Λέσχες διοργανώνουν περιστασιακά κινηματογραφικές προβολές και σε κωμοπόλεις και χωριά των περιοχών τους.
Οι δραστηριότητες των Κινηματογραφικών Λεσχών είναι πλούσιες και πολύπλευρες: Προβολές ταινιών από τον ελληνικό και παγκόσμιο κινηματογράφο, ειδικές προβολές ταινιών από κινηματογραφικά φεστιβάλ της χώρας μας (Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας) και ταινιών ανεξάρτητης παραγωγής και εναλλακτικού κινηματογράφου, σε συνεργασία με σκηνοθέτες, κινηματογραφικούς οργανισμούς και μορφωτικά ιδρύματα ή πολιτιστικά τμήματα πρεσβειών. Σεμινάρια κινηματογράφου, εργαστήρια δημιουργίας ταινιών, κινηματογραφικά αφιερώματα και εκδηλώσεις, συζητήσεις, εκδόσεις. Ειδικά προγράμματα για τη διάδοση της έβδομης τέχνης στους μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τον συντονισμό όλων αυτών των δραστηριοτήτων των Κινηματογραφικών Λεσχών επιτελεί ανελλιπώς από το 1983 η Ομοσπονδία Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας, ο μοναδικός πανελλαδικός μη επαγγελματικός δευτεροβάθμιος φορέας στον χώρο του κινηματογράφου.
Το κοινό αναγνωρίζει τις Κινηματογραφικές Λέσχες ως ζωντανά κύτταρα πολιτισμού, εμπιστεύεται τις επιλογές τους, στηρίζει τις πολύπλευρες δραστηριότητές τους. Η ανάπτυξη της ενεργού συμμετοχής των νεότερων γενεών αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για την ύπαρξη των Κινηματογραφικών Λεσχών τις επόμενες δεκαετίες. Αναγκαία είναι η βελτίωση σε πολλές περιπτώσεις των συνθηκών προβολής (εκσυγχρονισμός αιθουσών και τεχνικού εξοπλισμού) αλλά και η δυνατότητα της χρήσης από τις Λέσχες χώρων για στέγαση και ανάπτυξη της ευρύτερης δραστηριότητάς τους.
Οι Κινηματογραφικές Λέσχες αποτελούν πόλο έλξης ανήσυχων και δημιουργικών ανθρώπων. Καλύπτουν την ανάγκη τους για επικοινωνία, συλλογική δράση και ανάληψη πρωτοβουλιών. Τα μέλη και οι φίλοι των Λεσχών συμμετέχοντας στις δραστηριότητές τους, πλουτίζουν τις εμπειρίες και τις γνώσεις τους για την έβδομη τέχνη, δημιουργούν ευρύτερους δεσμούς με άλλους ανθρώπους που ενδιαφέρονται για αυτή την τέχνη και συμβάλλουν στη γενικότερη πολιτιστική ανάπτυξη των περιοχών τους.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΑΝΤΙΔΗΣ
Ιστορικός και κριτικός κινηματογράφου
Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας
Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου
Ομιλία Καλλίτσας Βλάχου
Τι είδους σχέσεις αναπτύσσονται μέσα σε μια Κινηματογραφική Λέσχη και γύρω από αυτήν; Πως αλληλεπιδρά μέσα στο κινηματογραφικό γίγνεσθαι;
Οι κινηματογραφικές λέσχες είναι τόποι συνάντησης ανθρώπων από διαφορετικές διαδρομές, που τους ενώνει η αγάπη για τον κινηματογράφο.
Η πλειοψηφία των μελών είναι μη επαγγελματίες, άνθρωποι που βλέπουν τον κινηματογράφο όχι μόνο ως ψυχαγωγία, αλλά ως εργαλείο πνευματικής και αισθητικής καλλιέργειας.
Για τα μέλη των κινηματογραφικών λεσχών, ο κινηματογράφος αποτελεί κοινωνικό φαινόμενο, καθώς συνδέεται άμεσα με τη δομή της κοινωνίας και τις αντιθέσεις που τη διαπερνούν — στοιχεία που λαμβάνονται σοβαρά υπόψη τόσο κατά την επιλογή των ταινιών όσο και στις συζητήσεις που ακολουθούν.
Το κοινό των Λεσχών είναι ετερόκλητο· προέρχεται από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, ηλικίες και μορφωτικά υπόβαθρα, διαθέτει διαφορετικά κίνητρα συμμετοχής, προτιμήσεις και αντιλήψεις για τον κινηματογράφο. Όλες αυτές οι διαφοροποιήσεις δεν λειτουργούν αποτρεπτικά, αλλά, αντίθετα, εμπλουτίζουν τον διάλογο και διευρύνουν την οπτική των μελών.Τα μέλη των λεσχών, έχοντας ως βασικό στόχο την προσέλκυση όσο το δυνατόν περισσότερων θεατών στην αίθουσα, επιδιώκουν ταυτόχρονα να διαμορφώσουν μια διαφορετική κινηματογραφική κουλτούρα — μια κουλτούρα που αντιλαμβάνεται τον κινηματογράφο όχι απλώς ως μέσο ψυχαγωγίας, αλλά ως εργαλείο καλλιέργειας, στοχασμού και κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι αντιλήψεις των μελών για τον ρόλο και την επιρροή του κινηματογράφου στο κοινό του συνδιαμορφώνονται και αναδιαμορφώνονται συνεχώς, μέσα από τον διάλογο, την ανταλλαγή ιδεών και τη συλλογική εμπειρία της κινηματογραφικής θέασης.
Τα μέλη διαθέτουν κινηματογραφική παιδεία, αποκτημένη είτε μέσα από συνεχή παρακολούθηση ταινιών είτε από θεωρητική κατάρτιση — ή από τον συνδυασμό τους.
Κύριος στόχος: η διάδοση της κινηματογραφικής παιδείας και η δημιουργία ενεργών θεατών που συμμετέχουν, κρίνουν και ερμηνεύουν.
Τα μέλη συνεργάζονται στενά μεταξύ τους: συζητούν, προτείνουν και επιλέγουν από κοινού ταινίες διαφορετικών ειδών (κοινωνικά δράματα, κωμωδίες, παιδικές, επιστημονικής φαντασίας, ντοκιμαντέρ).
Μέσα από αυτή τη συλλογική διαδικασία, αναπτύσσονται δεσμοί εμπιστοσύνης και συνδημιουργίας· οι απόψεις συνδιαμορφώνονται και η ομάδα «δένει» περισσότερο.
Τα μέλη δίνουν το παρόν σε κινηματογραφικά δρώμενα, φεστιβάλ, ημερίδες και συνέδρια, προκειμένου να είναι διαρκώς ενημερωμένα και να μεταφέρουν στη λέσχη νέες ιδέες, τάσεις και εμπειρίες από τον χώρο του κινηματογράφου.
Αυτή η ενεργή παρουσία και ανταλλαγή γνώσης είναι μία σχέση διαλεκτική που λειτουργεί ανατροφοδοτικά στα μέλη και ενδυναμώνει ακόμη περισσότερο τη συνοχή της ομάδας και την επαφή της με το ευρύτερο κινηματογραφικό γίγνεσθαι.
Η ηθική ανταμοιβή που νιώθει κάθε μέλος από τη συμμετοχή του λειτουργεί ως κίνητρο συνέχειας και δέσμευσης.
Έτσι, η λέσχη μετατρέπεται σε κοινότητα συνεργασίας, διαλόγου και συλλογικής πορείας, γύρω από μια τέχνη που εμπνέει και ενώνει.
Ομιλία Ρούλας Τζιωρτζιώτη
Καλησπέρα σας,
είμαι η Ρούλα Τζιωρτζιώτη από την Κινηματογραφική Λέσχη Πετρούπολης και θα ήθελα να ξεκινήσω εκφράζοντας ένα μεγάλο ευχαριστώ στους διοργανωτές και κυρίως στην ψυχή αυτής της στρογγυλής τράπεζας, τη Μιμίνα Πατεράκη και τον Κώστα Γασπαρινάτο, καθώς και στον Δήμο Κορυδαλλού, στους φίλους και φίλες που βρίσκονται εδώ μαζί μας αλλά και στο διαδικτυακό κοινό.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια είμαι ενεργό μέλος της Λέσχης, όμως η αγάπη μου για τον κινηματογράφο κρατά από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου – πάντα στις αίθουσες, πάντα μπροστά στη μεγάλη οθόνη.
Η Κινηματογραφική Λέσχη Πετρούπολης ιδρύθηκε το 1989 και από τότε έχει διανύσει μια μακρά διαδρομή, με δυσκολίες και επιτυχίες, διατηρώντας ζωντανό το όραμα του ποιοτικού κινηματογράφου και της πολιτιστικής δράσης στην πόλη. Είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι γι’ αυτό, γιατί γνωρίζουμε πως τέτοιες προσπάθειες μπορούν να ευδοκιμήσουν μόνο όταν υπάρχει στήριξη από τον Δήμο, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και, βεβαίως, την τοπική κοινωνία.
Θα σας δώσω ένα παράδειγμα που δείχνει τη σημασία αυτής της συνεργασίας. Πριν λίγα χρόνια, σε μια προβολή στο θερινό δημοτικό μας σινεμά, ήρθε μια ομάδα από τη Νέα Ιωνία. Εντυπωσιάστηκαν από τη συζήτηση που κάναμε μετά την ταινία και μας ρώτησαν πώς θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κάτι ανάλογο στην πόλη τους. Συζητήσαμε μαζί τους, τους εξηγήσαμε τη διαδικασία και, ως γραμματέας της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας (ΟΚΛΕ), τους καθοδήγησα στα πρώτα βήματα και με τη βοήθεια της υπεύθυνης Πολιτισμού του Δήμου Πετρούπολης, ίδρυσαν τελικά το “Μπλόκο”, μια νέα Κινηματογραφική Λέσχη που συνεχίζει μέχρι σήμερα με αξιόλογες προβολές και έντονη συμμετοχή κοινού. Αυτό δείχνει πόσο καθοριστική είναι η στήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και των ίδιων των πολιτών.
Συμφωνώ με τους προλαλήσαντες: ο αριθμός των θεατών στις λέσχες έχει αυξηθεί. Την ίδια στιγμή, όμως, δυστυχώς, πολλές κινηματογραφικές αίθουσες κλείνουν – τόσο στην Αθήνα όσο και στην επαρχία. Ίσως γι’ αυτό οι λέσχες γνωρίζουν αυτή την άνθιση. Οι επιλογές μας, συχνά ποιοτικές και σινεφίλ, προσελκύουν ένα κοινό που επιζητά κάτι διαφορετικό, πέρα από τον καθαρά εμπορικό κινηματογράφο.
Είναι σπουδαίο να σηκωνόμαστε από τον καναπέ και να συμμετέχουμε σε μια συλλογικότητα, να μπαίνουμε στη σκοτεινή αίθουσα και να ζούμε τη μαγεία της κοινής θέασης. Όπως είπε ο αγαπημένος Γιώργος Μιχαηλίδης, «είναι άλλο να βλέπεις μια ταινία στο σπίτι, κάνοντας ταυτόχρονα άλλα πράγματα, κι άλλο να μοιράζεσαι το συναίσθημά σου με δέκα, είκοσι ή εκατό άτομα μέσα στο σινεμά». Αυτή είναι η ουσία των Λεσχών: το μοίρασμα.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχουν και οι συζητήσεις που ακολουθούν τις προβολές, είτε με την παρουσία των δημιουργών είτε απλώς μεταξύ των θεατών. Το κοινό τις αγαπά και τις ζητά — είναι ένας τρόπος να επικοινωνούμε, να αναλύουμε, να σκεφτόμαστε συλλογικά.
Θα συμφωνήσω και με τους συναδέλφους Δημήτρη Καλαντίδη, Καλλίτσα Βλάχου και τον εκπρόσωπο της Λέσχης Αιγίου: οι Κινηματογραφικές Λέσχες δεν είναι για λίγους και εκλεκτούς. Είναι για όλες, όλους και όλα, χωρίς εξαιρέσεις. Όλοι έχουμε δικαίωμα στην ποιοτική θέαση και στην ανταλλαγή σκέψεων – ίσως μάλιστα περισσότερο τώρα, σε μια εποχή σκοτεινή, όπου όλοι αναζητούμε μια ανάσα φωτός.
Στην Πετρούπολη, εδώ και χρόνια, η είσοδος στις προβολές μας είναι ελεύθερη. Οι Έλληνες δημιουργοί μάς παραχωρούν συνήθως τις ταινίες τους χωρίς αντίτιμο, για το οποίο τους ευχαριστούμε θερμά. Παράλληλα, σε δύσκολες στιγμές –σεισμούς, πυρκαγιές, πολέμους– συγκεντρώνουμε είδη πρώτης ανάγκης για όσους πλήττονται. Τα τελευταία δύο χρόνια, προσωπικά μεταφέρω κάθε εβδομάδα τη βοήθειά μας στη δομή προσφύγων της Μαλακάσας, όπου οι ανάγκες είναι τεράστιες. Αυτή είναι, νομίζω, η άλλη πλευρά του έργου μας: ενεργοί πολίτες που δεν μένουν αμέτοχοι.
Η Έβδομη Τέχνη είναι για μας μια ανάσα ζωής, μια λάμψη μέσα στο σκοτάδι. Και φυσικά, ζητούμε και από την Πολιτεία να στηρίξει πιο έμπρακτα τις Λέσχες.
Για παράδειγμα, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (και το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ) γίνεται δύο φορές τον χρόνο. Η Λέσχη μας συμμετέχει πάντα, με δικά μας έξοδα για μετακίνηση, διαμονή και διατροφή. Παρ’ όλα αυτά, η ΟΚΛΕ λαμβάνει μόλις δύο διαπιστεύσεις και ελάχιστες προσκλήσεις – κάτι που θεωρώ άδικο. Οι Λέσχες συμβάλλουν καθοριστικά στη διάδοση του κινηματογράφου σε όλη τη χώρα· αξίζει, λοιπόν, να έχουν ελεύθερη πρόσβαση στις προβολές των φεστιβάλ.
Κλείνοντας, θα ήθελα να αναφερθώ σε μια δράση που μας γεμίζει χαρά. Όπως γνωρίζετε, η Ελλάδα είχε τον μεγάλο σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο. Με αφορμή τα 50 χρόνια από την κυκλοφορία του “Θιάσου”, προτείναμε στη Φοίβη Οικονομοπούλου, συνεργάτιδα και σύζυγό του, να τιμήσουμε το έργο του με μια ειδική προβολή στην Πετρούπολη. Εκείνη δέχτηκε με ενθουσιασμό και, με τη στήριξη του Δήμου που ανέλαβε το κόστος, θα πραγματοποιήσουμε την εκδήλωση την Παρασκευή 21 Νοεμβρίου, στις 6:30 μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο Πετρούπολης. Θα ακολουθήσει συζήτηση με ιστορικούς και κριτικούς κινηματογράφου.
Σας περιμένουμε όλους, για να μοιραστούμε ξανά τη χαρά της σινεφίλ παρέας και τη μαγεία του κινηματογραφικού μοιράσματος.
Γιατί το μοίρασμα αυτό είναι κέρδος — μια ανάσα μέσα στη μαυρίλα της εποχής που ζούμε.
Σας ευχαριστώ,
Ρούλα Τζιωρτζιώτη
Πρόεδρος Κινηματογραφικής Λέσχης Πετρούπολης